Gebeliği Önleyici Yöntemler

Gebelikten korunmak için herhangi bir yöntem kullanmadan cinsel ilişkide bulunan kadınların % 80-90’ı bir yıl içinde gebe kalır. Bu nedenle eğer bir süre ya da bundan sonra hiç bebek istenmiyorsa mutlaka etkili bir gebelikten korunma yöntemi kullanılmalıdır.
Aile planlaması yöntemleri gebelikten korunma etkisi yüksek olan modern yöntemler ve gebelikten korunma etkisi düşük olan geleneksel yöntemler olmak üzere iki başlık altında toplanır.

Erkek

Kondom Kullanma
Kanalların Bağlanması

Kadın

doğum kontrol hapı
Rahim İçi Araç
iğneler
deri altı kapsülleri
erkek tohum hücrelerini öldüren tablet ve fitiller
diyafram
kadın kondomu
tüplerin bağlanması

Geleneksel Yöntemler

geri çekme
takvim yöntemi
haznenin içinin yıkanması

 

KONDOM (PREZERVATİF, KILIF, KAPUT)

Kondom, erkeklerin kullandığı gebeliği önleyici yöntemlerden biridir. Penis ile hazne arasında bir engel oluşturarak erkek tohum hücrelerinin geçişini önler.

Kondomu eczanelerden, büyük marketlerden ve sağlık kuruluşlarından alınabilir.

Gebeliği önlemede etkili bir yöntemdir. Doğru kullanıldığında, gebeliği %90-95 önler.

Erken boşalmayı önler.

AIDS, bel soğukluğu, frengi gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı her iki cinsel eşi de korur.

Kadınları rahim ağzı kanserine karşı korur.

Kondom Nasıl Kullanılır?

  • Kondom paketten çıkarılmadan önce paketin üzerinde yazan son kullanma tarihi mutlaka kontrol edilmelidir.
  • Kondom yırtılmaması için dikkatli biçimde paketinden çıkarılmalıdır.
  • Penise takılmadan rulosu açılmamalıdır.
  • Penis sertleştikten sonra, hazneye hiç temas etmeden takılır.
  • Kondomun ucunda 1-2 cm. kadar bir boşluk bırakılır. Erkek boşaldığında, meni bu boşluğa dolar, eğer boşluk bırakılmazsa, kondom yırtılabilir.
  • Kondom penisin dibine oturuncaya kadar rulosu açılmalıdır.
  • Kondomun ucunda boşluk kaldığı ve yırtık olmadığı kontrol edilmelidir.
  • Boşalmadan sonra, kondom kenarından tutularak kamış sertliğini kaybetmeden hazne dışına çıkarılmalıdır.
  • Meni dışarıya akıtılmadan kondom kamıştan çıkarılmalı ve bağlanarak atılmalıdır.

Kondom İçin Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Çıkarıldıktan sonra, mutlaka delik veya sızıntı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğer böyle bir durum söz konusu ise, hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir. İlk 72 saatte başvurulursa, gebelik oluşmadan engellenebilir.
  • Üzerindeki tarih, üretim tarihidir. Son kullanma tarihi, üretim tarihinden 5 yıl sonradır.
  • Her kondom sadece bir kere kullanılır. Her cinsel ilişkide, yeni bir kondom kullanılmalıdır.
  • Kondomlar sıcak ve nemli yerlerde saklanmamalıdır. Güneş ışığında bırakılmamalıdır. Bu durumlarda, yırtılma olasılığı artar. Bazen gözle görülemeyecek kadar küçük delikler oluşur. Bu da gebeliğe neden olur.
  • Çok nadir görülen bir durum olmakla birlikte eğer kadın ya da erkeğin kauçuk alerjisi varsa kullanılmamalıdır.

HAPLAR (GEBELİĞİ ÖNLEYİCİ HAPLAR, ORAL KONTRASEPTİFLER) (DÜŞÜK HAPI)

  • Haplar, kadınlık hormonları içerir. Her gün düzenli ağızdan alındığında, yumurtanın oluşumunu engeller. Ayrıca, rahim ağzındaki salgıları kalınlaştırarak spermin geçip rahme ulaşmasını önler.
    Bırakıldığında hemen gebelik oluşabilir.
    Hiç doğum yapmamış kadınların kullanmasında herhangi bir sakınca yoktur.
    Çok etkili bir yöntemdir (%99)
    Gebeliği önleyici hapları, eczanelerden ve sağlık kuruluşlarından alınabilir.
    Gebeliği önlemesinin yanı sıra kadın sağlığını olumlu yönde etkileyen başka etkileri de vardır : Adet dönemlerinin düzenli olmasını sağlar, Adet kanaması sırasında olan ağrı ve sancıları azaltır, Adet kanaması miktarını azaltarak, kansızlığın önlenmesine yardımcı olur ayrıca kadını, yumurtalık ve rahim kanserine karşı korur.

Nasıl Kullanılır?

  • Genellikle, kutular 21 tane hap içerir. Adet kanamasının ilk günü 1. Haptan başlayarak 21 gün boyunca her gece bir tane hap yutulur. Sonra 7 gün hap içilmez. Bu dönemde adet kanaması olur. Bu 7 günlük aradan sonra 8.gün diğer kutunun ilk hapı içilir ve her gün 1 hap almak üzere aynen devam edilir. Gebe kalmak istenilmediği sürece, hiç ara vermeden (yıllar boyunca) yukarıda tarif edildiği gibi hap kullanılabilir.
  • Bazı kutular, 21 beyaz renkli, 7 kahverengi olmak üzere 28 tane hap içerir. Kahverengi hapların içinde, demir bulunmaktadır. Adet kanamasının ilk günü 1. Haptan başlayarak 21 gün boyunca her gece bir tane beyaz hap yutulur. Sonra 7 gün boyunca kahverengi haplar, her gece birer tane olmak üzere içilir. Bu dönemde adet kanaması olur. Böylelikle, hem kanaması olduğu dönemde kadına demir desteği yapılmış, hem de ara verme ile ortaya çıkabilecek sorunlar (unutmalar, hap içme alışkanlığının bozulması gibi) engellenmiş olur.

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Cinsel ilişki olsa da, olmasa da her gün aynı zamanda unutulmadan alınmalıdır. Kadın hapı almayı unutursa, gebe kalma tehlikesi vardır.
  • Hapların kullanılmaya başlamadan önce, danışmanlık alınarak kullanmak isteyen kişiye uygun bir yöntem olup olmadığına karar verilmesi, kan basıncının ve vücut ağırlığının ölçülmesi gibi bazı işlemlerin yapılması gerekmektedir. Bu nedenle hap kullanmadan önce ve kullanırken belirli aralıklarla bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
  • Bazı olumsuz yönleri arasında bulantı yapması (Gece yatmadan veya akşam yemeğinden sonra içilirse bu şikayet azalır,) 1-2 kilo kadar kilo artışı yapması yer alır.
  • Özellikle, sigara içen kadınlarda dolaşım bozukluklarına neden olabileceği için öncelikle tercih edilmez.
  • Bazı ilaçlarla etkileşimi vardır.
  • Adetleri düzensiz olanlar (düzensizliğin nedeni belirleyinceye kadar), şeker hastaları, karaciğer bozukluğu olanlar, tansiyonu yüksek olanlar, damar tıkanıklığı, bacaklarında belirti veren damar hastalığı olanlar, şiddetli baş ağrıları olanlar kullanmamalıdır.

İĞNELER (AŞI, ENJEKTE EDİLEN HORMONLAR)

İğneler, hormon içerir. Her ay ve 3 ayda bir yapılan iki türü vardır. Yapıldıktan sonra kana yavaş yavaş hormon salınır.
Hapa benzer şekilde yumurtanın oluşumunu engeller. Ayrıca rahim ağzındaki salgıları kalınlaştırarak spermin geçip rahme ulaşmasını önler.
Daha önce hiç gebe kalmamış kadınlar da rahatlıkla kullanabilir.
İğneler, eczanelerden ve sağlık kuruluşlarından alınabilir.
Gebeliği önlemede etkili bir yöntemdir (%99)
Adet kanaması sırasında olan ağrı ve sancılar ile adet öncesi gerginliği azaltır. Adet kanaması miktarını azaltarak, kansızlığın önlenmesine yardımcı olur. Kadını yumurtalık ve rahim kanserine karşı korur.

Gebelik Önleyici İğneler Nasıl Kullanılır?

  • Adet kanamasının takip eden ilk 5 gün içinde enjeksiyon koldan veya kalçadan yapılır. Gebe kalmak istenilen döneme kadar hiç ara vermeden (hatta yıllar boyunca) iğneleri kullanılabilir.
  • Diğer enjeksiyon için verilen randevu tarihinden önceki 7 gün içinde başvurabilir ve enjeksiyon yapılabilir. Ancak, enjeksiyonun yapılması için verilen tarihten 1 gün bile gecikilmemelidir.

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • İğneleri kullanmaya başlamadan önce danışmanlık alınarak kullanmak isteyen kişiye uygun bir yöntem olup olmadığına karar verilmesi kan basıncının ve vücut ağırlığının ölçülmesi gibi bazı işlemlerin yapılması gerekmektedir. Bu nedenli, iğneleri kullanmaya başlamadan önce ve kullanırken belirli aralıklarla bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
  • Enjeksiyonlar için sağlık kuruluşuna gitmek gerekir.
  • Bırakıldığında doğurganlığın dönüşü 6-9 ay gecikebilir.
  • Bazı kadınlarda özellikle kullanımın ilk 3 ayında bulantı, ara kanaması, lekelenme, memelerde dolgunluk ve 1-2 kilo artışı yapabilir. Bu belirtiler 3 ayın sonunda tamamen geçer.
  • Bazı ilaçlarla etkileşimi vardır. Eğer düzenli ilaç kullanılıyorsa mutlaka hekime danışılarak kullanılan ilaçların iğnelerle birlikte kullanılıp kullanılmayacağı öğrenilmelidir.
  • İlk kullanımda 1-2 kilo artışı yapabilir. Kadınların bazılarında kan basıncı (tansiyon) yükselebilir. Aylık yapılan iğneler, sigara içen kadınlarda dolaşım bozukluklarına neden olabilir
  • Özellikle 3 aydan bir yapılan iğneler adet düzensizliklerine neden olabilir. Bu adet miktarının azalması hatta kesilmesi, ara kanamalar, lekelenmeler, nadiren de aşırı kanama şeklinde olabilir. Bu düzensizlikler 9-12 ay içinde büyük ölçüde düzelir.
  • Adetleri düzensiz olanlar (düzensizliğin nedeni belirleyinceye kadar), şeker hastaları, karaciğer bozukluğu olanlar, tansiyonu yüksek olanlar, damar tıkanıklığı, bacaklarında belirti veren damar hastalığı olanlar, şiddetli baş ağrıları olanlar kullanmamalıdır.

DERİ ALTI KAPSÜLLERİ (Norplant)

Kolun iç kısmına yerleştirilen ve kibrit çöpü büyüklüğünde silikon çubuklardır.
İçindeki hormonlar vücuda yavaş yavaş verilir. Hap gibi etki göstererek yumurtanın olgunlaşıp yumurtalıktan bırakılmasını engeller. Aynı zamanda rahim ağzındaki salgıları koyulaştırarak erkek tohum hücrelerinin rahme geçmesini engeller.
Çok etkilidir.
Türüne göre üç ya da beş yıl boyunca gebelikten korur.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.

 

Deri Altı Kapsülleri Nasıl Kullanılır?

  • Küçük bir işlemle bir sağlık görevlisi tarafından kadın kolunun iç. Kısmında derisinin altına yerleştirilir.
  • İstenildiği zaman çıkarılabilir.
  • Gebelik şüphesi olmayan herhangi bir günde, tercihen adetin ilk yedi günü içinde uygulanır.

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Adet kanaması miktarında azalma, ara kanamalar ve lekelenmeye neden olabilir.
  • Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

RAHİM İÇİ ARAÇ (RİA, SPİRAL)

  • Rahim içi araç, esnek materyalden yapılmıştır, rahmin içine sağlık personeli tarafından yerleştirilir. RİA, spermlerin kadının tüplerine ulaşmasını engeller.
    Yerleştirildikten hemen sonra etkisi başlar ve 10 yıl boyunca etkilidir. Çıkarıldıktan hemen sonra gebelik geri döner.
    RİA, yerleştirilmeden önce, danışmanlık alınarak, kullanmak isteyen kişiye uygun bir yöntem olup olmadığına karar verilmesi, RİA uygulanmasına engel olan rahim ağzında, rahimde veya tüplerinde iltihap/yara veya doğuştan gelen bir bozukluk olup olmadığının anlaşılması için muayene edilmesi gerekmektedir.
    Gebeliği önlemede etkili bir yöntemdir (%99)
    Cinsel ilişki sırasında ne RİA ne de RİA’nın iplikçikleri hissedilmez.

Spiral Nasıl Kullanılır?

  • RİA, sağlık kuruluşlarında yerleştirilir. RİA uygulandıktan sonra bir ay sonra ve her yıl bir kere sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Özellikle, ilk 3 ayda adet günü sayısını ve kanama miktarını iki katına kadar arttırabilir. Bu durum, daha sonra normale döner.
  • Son 3 ay içinde veya halen rahim ağzında, rahimde veya tüplerinde iltihap/yara olan kişilere uygulanamaz.
  • Birden fazla kişi ile cinsel ilişkisi olanlara uygun değildir. Bu kişilerin kesinlikle kondom kullanması gerekir.
  • Düzensiz adet kanamaları olanlar veya Adet kanamaları 7 gün ve daha uzun sürenler için uygun değildir.

DİYAFRAM

İnce plastikten yapılmış, rahmin hazneye açılan kısmına yani rahim ağzına yerleştirilen bir kapaktır. Spermlerin rahme geçişini engelleyerek gebelikten korur.
Kadın, her cinsel ilişki öncesinde diyaframı kendi yerleştirir, cinsel ilişki sonrasında ise çıkarır.
Cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaşmasını engeller

Nasıl Kullanılır?

Bu yöntemi kullanmaya başlamadan önce danışmanlık alınarak daha etkili yöntemler hakkında bilgi sahibi olunması kullanmak isteyen kişiye uygun bir yöntem olup olmadığına karar verilmesi için bir sağlık kuruluşuna başvurulması daha uygun olur.

  • Diyafram, hekimin muayenesi ve rahim ağzının ölçüsünün alınmasından sonra sipariş verilir ve her kadın için rahim ağzına uygun boyutta özel yapılır.
  • Diyafram, cinsel ilişki sonrasında 6 saat hazneden çıkarılmamalıdır.
  • Diyafram çıkarıldıktan sonra yıkanır, kurulanır ve özel saklama kabına yerleştirilir.

 

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Diğer gebeliği önleyici modern yöntemler kadar etkili değildir.
  • Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratır.
  • Cinsel ilişki sonrasında etkili olması için 6 saat daha rahim ağzında kalması gerekmektedir.
  • Kolay bulunmayabilir, pahalıdır.
  • Rahmi geriye dönük olan kadınlara, mesanesi ve rahmi aşağı sarkmış kadınlara, sık sık idrar yolu enfeksiyonu geçiren kadınlara uygun değildir.
  • Erkekte veya kadında nadiren alerji görülebilir.

 

ERKEK DÖL HÜCRELERİNİ ÖLDÜREN TABLET VE FİTİLLER (SPERMİSİTLER)

  • Erkek döl hücrelerini öldüren tablet ve fitiller, gebeliği önlemek için cinsel ilişkiden önce kadın tarafından haznenin içine yerleştirilir. Bu maddeler, döl hücrelerini rahme ulaşmadan öldürür ve yumurtayı dölleyemez hale getirirler.
    Erkek döl hücrelerini öldüren tablet ve fitiller, eczanelerden alınabilir.
    Cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaşmasını engeller.
    Kondomla (prezervatif) veya diyaframla birlikte kullanıldığında hem gebeliği önleme hem de cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların bulaşmasını engelleme etkisi artar.
    Kayganlaştırıcı etkisi vardır.

 

Nasıl Kullanılır?

  • Kadın haznenin içinde parmaklarının yetişebildiği kadar en derine tableti (fitili) yerleştirir.
  • Cinsel ilişkiye girmeden önce etkisinin başlaması için 10 dakika beklenmesi gerekmektedir.
  • Cinsel ilişki sonrasında da 6-8 saat haznenin içi temizlenmemelidir.
  • Tekrarlayan cinsel ilişki söz konusu ise, her cinsel ilişki için yeni tablet (fitil) kullanılmalıdır.Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar
  • Diğer gebeliği önleyici modern yöntemler kadar etkili değildir (%80).
  • Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratır.
  • Hazneye yerleştirildikten sonra etkisinin başlaması için 10 dakika beklemek gerekmektedir.
  • Kolay bulunmayabilir, pahalı olabilir.
  • Erkekte veya kadında nadiren alerji görülebilir.

KADIN KONDOMU

  • İnce, şeffaf, yumuşak plastikten yapılmış, uçları halka ile gerilmiş kılıf şeklinde bir araçtır.
    Cinsel ilişki sırasında, meni içindeki erkek tohum hücrelerinin kadının haznesine dökülmesini engeller.
    Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
    Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korur.

 

Kadın Kondomu Nasıl Kullanılır?

  • Cinsel ilişki öncesinde, kadının vajinasına yerleştirilir.
  • Spermisitle birlikte ve doğru kullanıldığında oldukça etkilidir.

 

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • Her cinsel ilişkide yeni bir kadın kondomu kullanılmalıdır.

KADININ TÜPLERİNİN BAĞLANMASI (TÜP LİGASYONU)

Kadının gebelikten korunmak için kullanabileceği kalıcı ve geri dönüşü olmayan bir yöntemdir.
En etkili gebeliği önleyici yöntemlerden biridir.
Artık daha fazla çocuk sahibi olmak istemeyen çiftler için uygundur.
Eşin rızası gereklidir.
Tüpler, sadece yumurtalık ve rahim arasında köprü görevi yaptığı için tüplerin bağlanmasının gebeliğin engellenmesinden başka hiçbir etkisi yoktur.
Kadının adet düzenini, kanama miktarını, cinsel isteklerini ve cinsel tatmini etkilemez.

Nasıl Kullanılır?
Kısa süren bir operasyon ile kadının her iki tüpü bağlanır. Böylelikle, her ay yumurtalıktan çıkan yumurtanın tüplerden geçişini engellenmiş olur. Tüplerin bağlanması, kadının hastanede yatmasını gerektirmeyen basit bir operasyondur. Ameliyattan sonra, yeri iyileşene kadar dikkat etmekten başka yapılması gereken hiçbir şey yoktur.

ERKEĞİN KANALLARININ BAĞLANMASI (VAZEKTOMİ)

  • Çiftlerin gebelikten korunmak için kullanabileceği kalıcı ve geri dönüşü olmayan bir yöntemdir.
    En etkili gebeliği önleyici yöntemlerden biridir.
    Artık daha fazla çocuk sahibi olmak istemeyen çiftler için uygundur.
    Eşin rızası gereklidir.
    Kanallar, sadece testisler (hayalar) ve meni kesesi arasında köprü görevi yaptığı için kanalların bağlanmasının boşalan sıvıda erkek tohum hücrelerinin olmamasından ve gebeliği engellenmesinden başka hiçbir etkisi yoktur.
    Erkeğin sertleşmesini, boşalmasını, meninin miktarını, rengini, cinsel istekleri ve cinsel tatmini etkilemez.

Nasıl Kullanılır?
Kısa süren bir işlem ile her iki kanal bağlanır. Böylelikle, spermlerin kanallardan geçerek meni kesesine gelmesi engellenmiş olur. Kanallarının bağlanması, erkeğin hastanede yatmasını gerektirmeyen basit bir operasyondur. Ameliyattan sonra, yeri iyileşene kadar dikkat etmekten başka yapılması gereken hiçbir şey yoktur.

ACİL KORUNMA (ERTESİ GÜN HAPI)
Korunmasız cinsel ilişkide bulunma, kondomun yırtılması, doğum kontrol hapının alınmasının unutulması gibi beklenmedik durumlarla karşı karşıya kalındığında kullanılabilir.

Nasıl Kullanılır?

  • Cinsel ilişkiden sonraki ilk üç gün (72 saat) içinde aile planlaması hizmeti sunan bir sağlık kuruluşuna başvurularak ertesi gün hapı ve kullanımı hakkında bilgi edinilebilir.
  • On iki saat arayla, iki kez olmak üzere, içindeki hormon miktarına göre belirlenen adette ertesi gün hapı içilir.
  • Ne kadar erken başvurulursa o kadar etkili koruma sağlanır.

 

Dikkat Edilmesi Gerekli Noktalar

  • İlişki sonrası hapla korunma, kadının adet düzeninin doğal seyrini etkilediğinden sık sık başvurulacak bir yöntem değildir; yalnızca mecbur kalındığı durumlara uygulanmalıdır.

 

Yorum Yaz